"Troska jest istotą pielęgniarstwa." Leninger, 1984

Tel. 61 813 12 11

nzoz@panaceum.poznan.pl

Pon, Wt, Czw: 08.00 - 14.00 Śr: 12.00-18.00; Pt: 08.00-13.00

Osoby starsze a przyjmowanie leków

U większości seniorów występuje kilka chorób jednocześnie. Niektórzy z nieufnością i niechęcią odnoszą się do przyjmowania leków, inni wręcz przeciwnie, uzależniają się od nich.

W podeszłym wieku pacjenci stają się szczególnie podatni na skutki niepożądane przyjmowanych leków. Po 65 roku życia zachodzą zmiany zaburzające wchłanianie przyjętych środków farmakologicznych.

Szczególne trudności

  • Niektóre choroby wieku podeszłego uniemożliwiają starszej osobie kojarzenie leków z chorobą. Nie jest ona w stanie podać nazw przyjmowanych preparatów lekarzowi, gdyż ich nie pamiętają.
  • Przyjmowanie leków przez osobę w wieku podeszłym może mieć nieprawidłowy przebieg z powodu upośledzenia słuchu (nie dosłyszy co mówi lekarz o dawkowaniu leków), wzroku (nie potrafi prawidłowo odczytać nazw leków z opakowań), pamięci (nie zapamięta informacji o dawkowaniu leków). I bardzo ważne: często nie rozumie co lekarz do niej mówi o dawkowaniu, bo mówi niezrozumiałym dla niej językiem (medycznym), czy zbyt szybko przekazuje informacje.
  • Osoba starsza, nie chce lub nie potrafi połknąć dużych tabletek, odmawia zażywania jakichkolwiek leków, większość osób starszych ma problemy z utrzymaniem czopków w odbytnicy.
  • Wraz z liczbą zażywanych leków wzrasta ryzyko ujawnienia działań niepożądanych, interakcji między lekami, zatrucia, a w związku z tym, ryzyko upadków. W przypadku seniora, który przyjmuje trzy czy cztery leki jednoczasowo, da się przewidzieć skutki ich wzajemnego oddziaływania, ale przy większej ich liczbie staje się to niemożliwe.
  • Poważnym problemem jest zjawisko samoleczenia, częste u osoby starszej. Sprzyja mu łatwy dostęp do leków bez recepty, głównie przeciwbólowych, suplementów diety, preparatów witaminowych. Samoleczenie jest dopuszczalne, ale chory musi być świadomy zagrożeń, jakie niesie zażywanie kilku preparatów naraz, często o podobnym lub takim samym działaniu.
  • Na niepożądane, toksyczne działanie leków ma wpływ postawa osoby starszej, senior sam “najlepiej” wie jak dawkować sobie leki.
  • Nie pamiętając, że zażył już lek, bierze go ponownie.
  • Nie informuje lekarza jakie przyjmuje leki bez recepty.
  • Kolejnym problemem jest podawanie leków osobie cierpiącej na zespół otępienny. Taki pacjent bardzo często przechowuje tabletkę w jamie ustnej lub wypluwa i poniewiera się gdzieś w łóżku. Duża liczba przyjmowanych leków i długotrwałość farmakoterapii sprawia, że osoba w podeszłym wieku jest narażona na ryzyko uzależnienia od leków. Na uzależnienie się seniora od leków ma wpływ wiele różnych przyczyn, m.in. śmierć współmałżonka, nieradzenie sobie z problemami codziennymi, poczucie osamotnienia, przygnębienie, strach przed zbliżającą się śmiercią.
  • Senior najczęściej nadużywa leków uspokajających, przeciwbólowych i przeczyszczających. Gdy środki po pewnym czasie przestają działać (zjawisko tolerancji), pojawia się konieczność zwiększenia dawek. Szczególnie niebezpieczny jest automatyzm przyjmowania leków uspokajających i nasennych. Przyjęcie dawki zbyt małej by wywołać pożądany efekt (np. sen), sprawia, że chory ponownie sięga po lek.

Jak chronić starszą osobę przed problemami wynikającymi z farmakoterapii

  • Aby ułatwić choremu przyjęcie leku, można zastosować kilka sprawdzonych metod: zbyt duże tabletki można rozkruszyć, gorzki smak zminimalizować np. sokiem owocowym lub umieścić lek w zwilżonych opłatkach, czopki zwilżyć lub nieco posmarować wazeliną i wprowadzić głęboko do odbytu.
  • Ważne jest dopilnowanie przyjęcia (i połknięcia) leku przez pacjenta.
  • Prawidłowe oprotezowanie wzroku, słuchu.
  • Stosować pojemniczki / kasetki do leków, szykować leki na cały dzień / tydzień, kontrolować zażywanie leków.
  • Przekazywać lekarzowi o wszystkich stosowanych lekach, również tych bez recepty.
  • Pisać na kartce sposób, częstotliwość dawkowania leków.
  • Osobie starszej informacje o dawkowaniu leków przekazywać w sposób dla niego zrozumiały: wolniej mówić, nie używać medycznych określeń, pisać zalecenia na kartce, prosić o powtórzenie zaleceń.

Opracowały pielęgniarki Panaceum
mgr Beata Czekała
mgr Dorota Czajka